Þegar þjóðaratkvæðagreiðslan nálgast fljúga tölur úr öllum áttum: vextir á Íslandi og í Evrópu, verð á matarkörfunni, kaupmáttur, framlög í sameiginlega sjóði, áhrif Íslands í Brussel og hlutfall útflutnings sem fer til Evrópu.
Það er enginn skortur á tölum. Það sem hefur vantað er einföld leið til að skoða þær á einum stað, sjá hvaðan þær koma og bera þær saman á sömu forsendum.
Tala sem hljómar sannfærandi í ræðu, viðtali eða auglýsingu segir lítið án heimildar og samhengis. Jafnvel þegar heimild fylgir vísar hún oft í stóran gagnagrunn sem flókið getur verið að fletta upp í. Tvær tölur um sama fyrirbæri geta meira að segja báðar verið réttar en samt sagt ólíka sögu, til dæmis vegna þess að þær miðast við mismunandi ár eða byggja á ólíkum skilgreiningum.
Í kosningabaráttu velja báðar fylkingar eðlilega þær tölur sem styrkja þeirra málstað. Kjósandinn situr hins vegar eftir með það verkefni að finna heimildirnar, bera saman forsendurnar og átta sig á því hvað tölurnar segja í raun.
Vefurinn tekur ekki afstöðu til þess hvernig fólk eigi að kjósa. Vefurinn er ekki tæmandi og getur ekki svarað mörgum mikilvægustu spurningum málsins.
Vefurinn heitir Ísland í samanburði. Þar má bera Ísland saman við Evrópuríki á rúmlega tuttugu mælikvörðum, meðal annars:
Þar er einnig yfirlit yfir Maastricht-skilyrðin, sem ríki þurfa að uppfylla til að geta tekið upp evru, og stöðu Íslands gagnvart þeim samkvæmt nýjustu tiltæku gögnum.
Þrjár reglur hafa verið hafðar að leiðarljósi við gerð vefsins.
Eðlileg fyrsta spurning þegar einhver segist birta „hlutlaugar tölur” er: Af hverju ætti að treysta honum? Ekkert fullnægjandi svar við þeirri spurningu getur byggst á persónu höfundarins eða yfirlýstum fyrirætlunum. Þess vegna er markmiðið að notendur þurfi ekki að treysta höfundi vefsins.
Kóðinn og aðferðin eru aðgengileg og tölurnar rekjanlegar til tilgreindra gagnasafna. Ef rangur mælikvarði hefur verið valinn, skilgreining er óskýr eða villa er í útreikningi á að vera hægt að finna það, benda á það og leiðrétta.
Gagnsæi tryggir ekki að engin mistök séu gerð. Það gerir öðrum hins vegar kleift að finna þau.
Áður en þú tekur afstöðu eða deilir tölu sem styður málstað þinn skaltu athuga hvaðan hún kemur, hvað hún mælir og hvort samanburðurinn sé sanngjarn.
Það þarf ekki að gerast á þessum vef. En heimildin, skilgreiningin og samhengið þurfa að fylgja tölunni.
Í þjóðaratkvæðagreiðslu eigum við að geta sannreynt upplýsingarnar sem ákvörðunin byggist á.
Tölurnar má skoða á island-esb.is. Ábendingar um það sem mætti útskýra betur eða hugsanlegar villur í gögnunum eru vel þegnar.
Um höfundinn og hagsmuni
Að baki vefnum stendur Emil Hjaltason, hugbúnaðarsérfræðingur og einn af stofnendum MeshPro. Hann hefur hvorki fengið fjárframlög né efni frá fylkingum kosningabaráttunnar. Engin stjórnmálasamtök, fyrirtæki eða hagsmunasamtök hafa komið að vali mælikvarða eða framsetningu niðurstaðna.
